Doç. Dr. Semih AKTEKİN

Semih Aktekin ve Mustafa Öztürk vd (Editör). (2009) Çoklu Bakış Açısıyla SosyalBilgiler Ve Tarih Öğretimi: Etkinlik Örnekleri, Ankara:Harf Eğitim Yayıncılığı

kitabı indirmek için tıklayınız...

Etkinlik kitabı Erciyes Üniversitesi'nin yürütücü, Karadeniz Teknik Üniversitesi Fatih Eğitim Fakültesi (Trabzon/ Türkiye) ve the West of England Üniversitesi’nin (Bristol/İngiltere) ortak olduğu "SOSYAL BİLGİLER VE TARİH EĞİTİMCİLERİNİ ÇOK KÜLTÜRLÜ AVRUPA İÇİN EĞİTMEK" başlıklı projemizin ürünlerinden birisidir. Projemiz Avrupa Komisyonu ve Türkiye Cumhuriyeti arasında Sivil Toplum Diyalogu'nu Geliştirme Projesi hibe programları kapsamında Avrupa Birliği tarafından desteklenmiştir.
Kamuoyunun yakından bildiği üzere Avrupa Komisyonu ve Türkiye Cumhuriyeti arasında katılım müzakereleri devam etmektedir. Bu müzakerelerin birinci bölümü Türkiye'deki reformları desteklemek, ikinci bölümü katılım müzakerelerinin çerçevesini belirlemek, üçüncü bölüm ise Türkiye Cumhuriyeti ile Avrupa Birliği arasındaki birlik çalışmalarına sivil toplumu dâhil ederek politik ve kültürel bakımdan ülkeler arasındaki diyalogu geliştirmektir. Sivil Toplum Diyalogu'nu Geliştirme Projesi hibe programları resmi kurumlardan ziyade bireyleri bir araya getirmeyi, toplumların bu şekilde birbirlerini anlamalarını, katılım müzakereleri sürecine sivil toplumun sahip çıkmasını amaçlamaktadır. Çünkü resmi kurumlar arasında bir işbirliği öteden beri mevcut olup mevzuatın Avrupa Birliği ile uyumlu hale getirilmesi de yine resmi kurumlarca sürdürülmektedir. Türkiye açısından bir medeniyet projesi kabul edilen Avrupa Birliği'ne katılım sürecinin başarılı olması için sadece resmi kurumların meseleye sahip çıkması yetmemektedir. Asıl olanın bu politikaların toplum tarafından sahiplenilmesidir. Sürece sivil toplum kuruluşları ne kadar sahip çıkarsa; katılım çalışmalarının başarıya ulaşması o kadar kalıcı, derinlikli, gündelik politikalardan etkilenmeyen bir yapı kazanacaktır. “SOSYAL BİLGİLER VE TARİH EĞİTİMCİLERİNİ ÇOK KÜLTÜRLÜ AVRUPA İÇİN EĞİTMEK” başlıklı projemizin amacı da öncelikle Türkiye ile Avrupa Birliği ülkeleri arasındaki "Sivil Toplum Diyalogu'nun Geliştirilmesi"ne katkıda bulunmaktır. Avrupa Birliği, kuruluş felsefesi olarak insan hakları, demokrasi, çok kültürlülük, hoşgörü gibi kavramlara dayanmaktadır. Türkiye gibi çeşitli yönleriyle farklı tarihe ve medeniyete sahip bir ülkenin katılımı halinde birlik şimdiye kadarki görünüşünün aksine bir "Hıristiyan Birliği" gibi görünmekten uzaklaşarak, bir "Medeniyetler Birliği" halini alacaktır. Böylece kuruluştaki felsefe de tam anlamıyla hayatiyet kazanacaktır.

 


Projemiz Türkiye’nin Avrupa Birliği'ne üyelik sürecine sivil toplumun katılması ve üyelik sonrasındaki "Çok kültürlü Avrupa"ya toplumun hazır olmasında etkili olacak olan Sosyal Bilgiler ve Tarih öğretmenlerinin eğitilmesini amaçlamaktadır. Projemiz üç ortak üniversite tarafından yürütülmekle birlikte, Tarih eğitimi alanında uluslararası deneyimi olan Avrupa Tarih Eğitimcileri Birliği EUROCLIO ile de proje süresince yakın işbirliği sağlanmıştır.


Projemiz faaliyetleri kapsamında Kayseri ve Trabzon illerinde ilk ve ortaöğretim okullarında görev yapan Tarih ve Sosyal Bilgiler öğretmenleriyle, Eğitim Fakültelerinde eğitim gören Tarih ve Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarına proje ortağı üniversitelerin öğretim üyeleri tarafından eğitim seminerleri ve çalıştaylar düzenlenmiştir. Yürütülen bu eğitim çalışmalarında proje ekibimiz tarafından hazırlanmış değişik eğitim materyali örnekleri katılımcılarla birlikte uygulanmış ve daha sonra da bu materyallerle ilgili tartışmalar yapılmıştır. Elinizdeki kitaptaki materyallerin bir kısmı söz konusu eğitim çalışmalarında sunulup geliştirilen materyallerdir. Bu materyaller okullarımızda Sosyal Bilgiler ve Tarih derslerinde öğretmenlerin farklı ünitelere uyarlayarak kullanabilecekleri nitelikte hazırlanmıştır.


Bilindiği gibi ülkemizde 2004 yılında ilköğretim ders programları yenilenmiş ve buna paralel olarak yeni ders kitapları yazılmıştır. Aynı şekilde ortaöğretim ders programları da yeniden yazılmış ve geçen yıl itibariyle yeni tarih ders kitaplarının yazımı da tamamlanmıştır. MEB tarafından yazılan yeni Sosyal Bilgiler dersi öğretim programlarında “tüm dünyada bireysel, toplumsal ve ekonomik alanda yaşanmakta olan değişimi ve gelişimi; ülkemizde de demografik yapıda, ailenin niteliğinde, yaşam biçimlerinde, üretim ve tüketim kalıplarında, bilimsellik anlayışında, toplumsal cinsiyet alanında, bilgi teknolojisinde, iş ilişkileri ve iş gücünün niteliğinde, yerelleşme ve küreselleşme süreçlerindeki değişim ve gelişimleri eğitim sistemimize ve programlarımıza yansıtmak” zorunluluğundan bahsedilmektedir. Yeni hazırlanan öğretim programları “Türkiye’de ve dünyada yaşanan değişimler ve gelişmelerle birlikte, Avrupa Birliği normlarını ve eğitim anlayışını, mevcut programların değerlendirmelerine ilişkin sonuçları ve ihtiyaç analizlerini dikkate alarak” hazırlanmıştır (MEB, 2005). Sosyal Bilgiler Programını oluşturan temel öğeler: beceriler, kavramlar, değerler ve genel amaçlardır. Programda yer alan başlıca becerileri şöyle sıralayabiliriz: Eleştirel Düşünme Becerisi, Yaratıcı Düşünme Becerisi, İletişim Becerisi, Araştırma Becerisi, Problem Çözme Becerisi, Karar Verme Becerisi, Bilgi Teknolojilerini Kullanma Becerisi, Gözlem Becerisi, Zaman ve Kronolojiyi Algılama Becerisi, Değişim ve Sürekliliği Algılama Becerisi, Sosyal Katılım Becerisi, Empati Becerisi. Bu becerilerle paralel kavram ve değerlere de değinen yeni programlar, bilginin öğrencinin kendisi tarafından yapılandırılmasını savunan yapılandırmacı (constructivist) anlayışa dayanmaktadır. Bu yaklaşım karar verici olarak öğrencilerin yetiştirilmesinde bilginin, bir amaç olarak değil, bir problemin çözümünde araç olarak edinilmesini sağlamayı hedeflemektedir. MEB tarafından kabul edilen yeni Tarih dersi öğretim programında da benzer şekilde dünyada yaşanan gelişmelere paralel olarak “öğrenci merkezli, bilgi ve beceriyi dengeleyen, öğrencinin kendi yaşantılarını ve bireysel farklılıklarını dikkate alarak çevreyle etkileşimine imkân sağlayan yeni bir anlayış, yaşama geçirilmeye çalışılmıştır” (MEB,2007).


Türkiye’nin son yıllarda öğretim programlarını yenilerken yaşadığı tartışmaların benzerleri yıllar önce başka ülkelerde de yaşanmıştır. Örneğin 1970’li yıllara kadar geleneksel bir tarih öğretimine sahip olan İngiliz okullarında bilgi ağırlıklı ve ezbere dayalı bir tarih eğitimi verilmekteydi. Çeşitli eleştiriler sonucu 1970’lerden itibaren İngiliz okullarında beceri kazandırmayı önceleyen yeni bir tarih eğitimi anlayışı ağırlık kazanmaya başlamıştır. Ancak zaman zaman bilgi ve beceri arasındaki dengenin sağlanamaması İngiltere’de de eğitimciler arasında çeşitli tartışmalara yol açmıştır. Proje ortağımız olan İngiltereli uzmanlar ve Hollandalı danışmanımız proje süresince Türk eğitim sistemindeki değişim ve tartışmaları kendi deneyimleri ışığında incelediler ve çalıştaylar süresince deneyimlerini Kayseri ve Trabzon’daki akademisyen, öğretmen ve öğretmen adaylarıyla paylaştılar. Bu kitaptaki etkinlik örnekleri bu paylaşım ve deneyimler ışığında yeni Sosyal Bilgiler ve Tarih dersi öğretim programlarına uygun ders işlemek isteyen öğretmenlerimize destek olmak üzere hazırlandı. Mevcut Tarih ve Sosyal Bilgiler dersleri Öğretim Programlarında kazanımlar, etkinlik örnekleri ve açıklamalar yer almaktadır. Kazanımlar; öğretim sürecinde öğrencilerin edinecekleri bilgi, beceri, tutum ve alışkanlıkları kapsamaktadır. Yeni programlarda yer alan kazanımların hayata geçirilmesi ve hedeflenen bilgi, beceri, değer, tutum ve alışkanlıkların ka-zandırılması için çeşitli etkinlik örneklerine yer verilmiştir. MEB, öğretmenlerimizi programdaki hedeflere uygun olmak şartıyla kendi etkinliklerini oluşturma ve uygulama konusunda serbest bırakmaktadır. Programlardaki etkinliklerin birer öneri niteliğinde olduğu vurgulanmaktadır. Öğretmenler mevcut programlardaki etkinlikleri olduğu gibi veya değişiklikler yaparak uygulayabilir, yeni etkinlikler tasarlayabilir. Bu etkinlikler uygulanırken hangi kazanımlara yönelik olduğuna dikkat edilmeli, öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçları göz önünde bulundurmalıdır.


İlk ve ortaöğretimdeki öğretmenlerimizle yürüttüğümüz çeşitli faaliyetler esnasında öğretmenlerimizin yapılandırmacı anlayışa uygun, öğrenci merkezli etkinlik bulma ve oluşturmada sıkıntılar yaşadığını gözlemlemekteyiz. Öğretmenler her ne kadar yeni etkinlik üretme konusunda serbest bırakılsalar da bu konuda yeterli örnek olmayışı onların yeni etkinlikler üretmesini zorlaştırmaktadır. Bu kitapta sunulan etkinlik örneklerinin gerek Sosyal Bilgiler gerek Tarih öğretmenlerine yeni öğretim programlarının amacına uygun bir eğitim gerçekleştirmede faydalı olacağını ummaktayız. Kitaptaki etkinliklerimiz anahtar bir soruyla başlamakta ve dersin amaç ve kazanımlarıyla ilgili ön bilgiler vermektedir. Daha sonra konuyla ilgili farklı kaynaklar ve bunlara dayalı etkinlikler sunulmaktadır. Bu etkinliklerin hedefleri, süreleri, ne şekilde uygulanabilecekleri, bu etkinliklerin ilgili oldukları beceri, kavram veya değerler de bölüm boyunca açıklanmıştır. Bu örnek uygulamalar kullanılırken unutulmaması gereken husus bunların öğretmenlerin kendi sınıf ihtiyaçlarına göre değiştirilip uygulanabileceği veya başka konu ve ünitelere uyarlanabileceğidir.


Projemizin ürünlerinden biri olan bu kitabın ülkemizde Tarih ve Sosyal bilgiler derslerindeki uygulamalar esnasında mevcut eksikliklerin giderilmesine ve öğrencilerin farklı bakış açılarını tartışılabilme, yaratıcılık, hoşgörü, kendini ifade etme, başkalarını dinleyebilme ve evrensel bakış açıları kazanma niteliklerine katkıda bulunması kitabın yazar ve hazırlayıcılarını mutlu edecektir.
Semih AKTEKİN Penelope HARNETT Mustafa ÖZTÜRK Dean SMART
Kaynaklar:
MEB. (2005). Sosyal Bilgiler 6.-7. Sınıf Programı. Ankara: MEB Talim ve Terbiye Ku¬rulu Başkanlığı.
MEB. (2007). Tarih Dersi Öğretim Prog¬ramı(9.sınıf). Ankara: MEB Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı.

etarih istatistik

Makale Görünüm Sayısı
26084564

Üye Kaydı ve Girişi

99 ziyaretçi ve 0 üye çevrimiçi