Orta Asya’da Dil Teknolojilerinde Yeni Bir Dönem:
Kazakistan Merkezli Cybernet AI’nin Türk Dillerine Uyumlu Otomatik Konuşma Tanıma (ASR) Modeli
Kazakistan merkezli girişim Cybernet AI tarafından geliştirilen ve Orta Asya’da Türk dillerine özgü ses tanıma özelliklerini dikkate alan ilk kapsamlı yapay zekâ tabanlı otomatik konuşma tanıma (ASR) projesi hayata geçirildi. Yazımızda, söz konusu teknolojinin geliştirilme gerekçesi, teknik altyapısı, destekleyen kurumlar, hedeflenen kullanım alanları ve Kazakistan’ın dijital dönüşüm ve yapay zekâ politikalarıyla ilişkisi ele alınmaktadır. Ayrıca modelin, çok dilli ve karma dil kullanımının yaygın olduğu Orta Asya bağlamında sunduğu yenilikler ile bölgesel yapay zekâ ekosistemi açısından taşıdığı stratejik önem değerlendirilmektedir.
Son yıllarda yapay zekâ teknolojileri, küresel dijital dönüşümün temel bileşenlerinden biri hâline gelmiştir. Otomatik konuşma tanıma sistemleri, özellikle müşteri hizmetleri, kamu yönetimi, eğitim ve finans gibi alanlarda süreçleri hızlandıran ve insan–makine etkileşimini güçlendiren kritik araçlar olarak öne çıkmaktadır. Buna karşın, küresel ölçekte yaygın kullanılan ASR çözümleri çoğunlukla İngilizce ve sınırlı sayıda Avrupa dili için geliştirilmiş, Türk dilleri gibi geniş konuşur kitlesine sahip ancak görece az kaynaklı dil aileleri yeterince temsil edilememiştir.
Kazakistan, bu eksikliği gidermek amacıyla yapay zekâ ve dijital teknoloji alanında yerli kapasite oluşturmayı stratejik bir öncelik hâline getirmiştir. Bu bağlamda Cybernet AI tarafından geliştirilen ASR modeli, Orta Asya’da Türk dillerinin fonetik ve dilbilimsel özelliklerini doğrudan merkeze alan ilk yerli çözüm olarak dikkat çekmektedir.
Türk dilleri, eklemeli (agglutinative) yapıları, ses uyumu kuralları ve zengin morfolojik çeşitlilikleriyle öne çıkar. Bu özellikler, otomatik konuşma tanıma sistemleri açısından kelime biçimi çeşitliliğini artırmakta ve daha karmaşık dil modelleri gerektirmektedir. Geleneksel ASR sistemleri çoğunlukla İngilizce gibi diller üzerine inşa edildiğinden, Türk dillerinin ses yapısı ve vurgu özelliklerini yeterince doğru biçimde modelleyememektedir.
Orta Asya bağlamında bu zorluklara ek olarak, günlük konuşmalarda Türk dilleri ile Rusça arasında sıkça görülen dil geçişleri (code-switching) de ASR performansını olumsuz etkilemektedir. Cybernet AI’nin geliştirdiği yeni model, bu karma dil yapısını tanıyabilmesi ve birden fazla Türk dilini aynı sistem içinde destekleyebilmesiyle mevcut çözümlerden ayrılmaktadır.
Cybernet AI, Kazakistan merkezli bir teknoloji girişimi olarak büyük veri ve yapay zekâ tabanlı kurumsal çözümler geliştirmektedir. Şirketin ASR projesinin en önemli ayırt edici yönü, yabancı bir teknolojinin yerel dillere uyarlanması yerine, Türk dillerinin özellikleri dikkate alınarak sıfırdan geliştirilmiş özgün bir model olmasıdır.
Bu yaklaşım, Orta Asya ülkelerinde dil teknolojilerinde dışa bağımlılığı azaltmayı ve yerel bilgi birikimini güçlendirmeyi amaçlayan daha geniş bir stratejinin parçası olarak değerlendirilebilir. Proje, Astana Hub ile Kazakistan Cumhuriyeti Dijital Kalkınma ve Yapay Zekâ Bakanlığı’nın stratejik desteğiyle yürütülmüştür.
ASR modelinin eğitimi için Microsoft’un yüksek kapasiteli GPU altyapısı kullanılmıştır. Bu altyapı, büyük ölçekli derin öğrenme modellerinin eğitilmesi için gerekli hesaplama gücünü sağlamış ve modelin doğruluk oranını artırmıştır. Eğitim sürecinde farklı Türk dillerine ait geniş veri setleri, çeşitli aksanlar ve gündelik konuşma örnekleri kullanılmıştır.
Bu sayede model, yalnızca resmî ve standart dil kullanımını değil, aynı zamanda gündelik konuşma ve karma dil yapılarını da tanıyabilecek biçimde geliştirilmiştir. Gürültülü ortamlarda ve farklı konuşma koşullarında tutarlı performans gösterebilmesi, sistemin pratik kullanım değerini artırmaktadır.
Cybernet AI’nin ASR projesi, yalnızca teknik bir yenilik değil, aynı zamanda Kazakistan’ın dijital ve ekonomik vizyonunun bir yansımasıdır. Astana Hub, ülkedeki teknoloji girişimlerini destekleyen önemli bir inovasyon merkezidir ve bu proje kapsamında girişime ekosistem desteği sağlamıştır.
Kazakistan Cumhuriyeti Dijital Kalkınma ve Yapay Zekâ Bakanlığı, projeyi stratejik bir sektör yatırımı olarak değerlendirmiş; ulusal yapay zekâ politikalarında dil teknolojilerinin önemine dikkat çekmiştir. Microsoft’un sağladığı altyapı desteği ise, yerel bir girişimin küresel ölçekte rekabet edebilecek teknik olanaklara erişimini mümkün kılmıştır.
Geliştirilen ASR modelinin başlıca kullanım alanları şunlardır:
Kamu hizmetleri:
Devlet kurumlarında vatandaşlarla sesli etkileşimi kolaylaştırarak hizmet kalitesini ve erişilebilirliği artırmak.
Bankacılık ve finans:
Çağrı merkezlerinde otomatik konuşma tanıma yoluyla müşteri memnuniyetini yükseltmek ve operasyonel maliyetleri azaltmak.
Telekomünikasyon:
Yoğun ses trafiğinin yönetilmesi ve otomatik yanıt sistemlerinin yerel dillerde etkin biçimde çalışmasını sağlamak.
Modelin çok dilli ve karma konuşma tanıma yeteneği, Orta Asya gibi çok dilliliğin yaygın olduğu bölgelerde önemli bir rekabet avantajı sunmaktadır.
Cybernet AI’nin ASR modeli üç temel yenilikle öne çıkmaktadır:
Birincisi, Türk dillerinin fonetik ve morfolojik özelliklerine özel olarak tasarlanmış olmasıdır.
İkincisi, Türkçe–Rusça gibi karma dil kullanımını doğru biçimde tanıyabilmesidir.
Üçüncüsü ise, Kazakistan’ın teknoloji egemenliği ve yerel yapay zekâ kapasitesi oluşturma vizyonuyla doğrudan örtüşmesidir.
Bu özellikler, modelin yalnızca teknik bir ürün değil, aynı zamanda bölgesel dijital kalkınma açısından stratejik bir araç olarak değerlendirilmesini sağlamaktadır.
Orta Asya’daki yapay zekâ girişimleri çoğunlukla küresel teknolojilerin yerelleştirilmesine dayanırken, Cybernet AI’nin çözümü yerel diller ve kültürel bağlam üzerine inşa edilmiştir. Bu yaklaşım, bölgenin teknolojik özerkliğini artırma ve uzun vadede yapay zekâ ihracatçısı olma potansiyeli taşımaktadır.
Gelecekte modelin daha fazla dil, daha büyük veri setleri ve ek yapay zekâ modülleriyle genişletilmesi, Cybernet AI’yi küresel ASR pazarında rekabetçi bir konuma taşıyabilir.
Cybernet AI tarafından geliştirilen Türk dillerine uyumlu ASR modeli, Orta Asya’da dil teknolojileri alanında önemli bir dönüm noktasıdır. Yerel dillerde yüksek doğruluk sağlaması, kamu ve özel sektörde geniş kullanım olanakları sunması ve Kazakistan’ın dijital dönüşüm stratejileriyle uyumlu olması, bu teknolojiyi bölgesel ölçekte stratejik bir yenilik hâline getirmektedir.
KAYNAKLAR:
Haber Kaynakları ve Basın Bültenleri
- Anadolu Ajansı. (2026, 18 Ocak). Kazakhstan startup develops largest AI model for Turkic languages. Anadolu Ajansı.
- Asia Business Outlook. (2026, 20 Ocak). Kazakhstan builds Central Asia’s largest Turkic ASR model. Asia Business Outlook.
- Astana Times. (2026, 20 Ocak). Kazakhstan develops Central Asia’s largest AI model for Turkic speech recognition. Astana Times.
- Caspian Post. (2026, 18 Ocak). Kazakhstan has developed the largest AI model for recognizing Turkic languages. Caspian Post.
- Kursiv Media. (2026, 16 Ocak). Cybernet AI creates largest AI model for Turkic languages. Kursiv Media.
- Russian.News.Cn. (2026, 18 Ocak). In Kazakhstan, a large-scale AI model for Turkic languages is developed. Russian.News.Cn.
Resmî Kurum ve Sosyal Medya Duyuruları
- Astana Hub. (2026). Astana Hub resident startup Cybernet AI unveils ASR model for Turkic languages [LinkedIn gönderisi]. LinkedIn.
- Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі. (2026). Қазақстанда түркі тілдерін тануға арналған ең ірі ЖИ моделі әзірленді. Gov.kz.
Akademik Çalışmalar ve Teknik Raporlar
- Koto, F., Joshi, R., et al. (2025). Sherkala-Chat: Building a State-of-the-Art LLM for Kazakh. arXiv. https://doi.org/10.48550/arXiv.25xx.xxxx
- Yeshpanov, R., Polonskaya, A., & Varol, H. A. (2024). KazParC: Kazakh Parallel Corpus for Machine Translation. arXiv. https://doi.org/10.48550/arXiv.24xx.xxxx